Kısa cevap: Velayet kararında tek ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Hâkim; çocuğun yaşı ve ihtiyaçları, ebeveynlerin bakım koşulları, çocukla kurulan bağ ve idrak çağındaki çocuğun görüşü gibi unsurları birlikte değerlendirir. Annenin veya babanın boşanmadaki kusuru tek başına belirleyici değildir.
Hukuki dayanak
Boşanma veya ayrılık hâlinde hâkim, ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler (TMK m. 182). Velayetin kullanılmasında çocuğun yararı esastır (TMK m. 336 ve devamı). Türkiye’nin taraf olduğu Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme de çocuğun yüksek yararını ve görüşünün alınmasını öngörür.
Hâkim hangi ölçütlere bakar?
- Çocuğun yaşı ve bakım ihtiyacı: Küçük yaştaki çocuklarda anne bakımına duyulan ihtiyaç uygulamada önemli bir etkendir; ancak mutlak bir kural değildir.
- Bakım ve yaşam koşulları: Ebeveynin çocuğa ayırabileceği zaman, barınma, eğitim ve sağlık imkânları.
- Çocukla kurulan bağ ve süreklilik: Çocuğun alıştığı ortamın, okulunun ve düzeninin korunması.
- Kardeşlerin ayrılmaması: Zorunlu bir neden yoksa kardeşlerin birlikte büyümesi tercih edilir.
- Ebeveynin tutumu: Şiddet, ihmal, bağımlılık veya çocuğu diğer ebeveynden uzaklaştırma davranışları velayeti olumsuz etkiler.
- Uzman raporu: Mahkeme, pedagog, psikolog ve sosyal çalışmacıdan oluşan uzmanlardan sosyal inceleme raporu alır.
Çocuğun görüşü dikkate alınır mı?
İdrak çağındaki çocuk mahkemede veya uzman eşliğinde dinlenir. Yargıtay uygulamasında yaklaşık sekiz yaş ve üzerindeki çocukların görüşüne başvurulduğu görülür. Çocuğun tercihi önemlidir; ancak bu tercih çocuğun üstün yararına açıkça aykırıysa hâkim onunla bağlı değildir.
Ortak velayet mümkün mü?
Türk Medeni Kanunu’nda açık bir düzenleme bulunmamakla birlikte, Yargıtay kararlarıyla ortak velayetin Türk kamu düzenine aykırı olmadığı kabul edilmiştir. Uygulamada tarafların anlaşması ve bunun çocuğun yararına olması hâlinde ortak velayete karar verilebilmektedir.
Velayet kararı sonradan değişir mi?
Evet. Velayet kararı kesin hüküm oluşturmaz. Ebeveynin başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde velayet değiştirilebilir (TMK m. 183). Ayrıntı: Velayetin değiştirilmesi.
Sık sorulan sorular
Gelir tek başına belirleyici değildir. Geliri düşük olan ebeveyne velayet verilip diğer ebeveyn iştirak nafakasına hükmedilebilir.
Evet. Mahkeme, velayet kendisine bırakılmayan ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulmasına karar verir.
Hâkim dava süresince geçici velayet ve tedbir nafakası konusunda karar verir.
İlgili: Kaçırılan çocuğun geri alınması · Aile hukuku hizmetlerimiz
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Her dosyanın koşulları farklıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.