Kripto paralar, fiziksel varlığı olmayan, herhangi bir otoriteye ve merkeze bağlı kalmaksızın işlem yapılan para transferleridir. Daha az maliyetli, hızlı ve güvenilir işlem yapılması kullanıcılar tarafından kripto paraya rağbeti artırmıştır. Global düzeyde kripto para toplam hacmi 2,43 Trilyon $ olup aktif cüzdan sayısı ve borsa hesapları dikkate alınırsa takribi 500 milyon kullanıcı olduğu öngörülmektedir.
Kripto para tarihsel süreci?
İlk kripto para birimi olan bitcoin 2008 yılında Satoshi Nakamoto takma adını kullanan bir kişi veya grup, “Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System” başlıklı makalesini yayımlayarak Bitcoin’in ilkelerini ve işleyişini aktardı. İlk işlem ise yine aynı kişi veya grup tarafından 2009 yılında ilk blok oluşturuldu. İlk somut bir işlem yapılıp gerçekliğinin gösterildiği olay ise 2 pizza diliminin 22 Mayıs 2010 tarihinde alınmasıyla başladı.
Neden kripto paralara global çapta bu kadar talep var?
Kripto paralara bu kadar talebin olmasının alt metinleri merkeziyetsizleştirilmiş ve 3. kişi muhataba ihtiyaç duymaksızın kişiden kişiye işlem yapma olanağı sunan ve büyük bir güvenlik zinciri içerisinde işlemlerin yapılmasıdır. Her işlem blockchain zinciri içerisinde gerçekleştiği için ve bu güvenlik çemberinin içinden herhangi bir kişisel bilginin çıkma ihtimalinin çok düşük olmasından dolayı rağbet görmektedir. Bu bilgilerin çıkma oranı ise %0.0001 (bir milyonda bir) hatta daha da düşük ihtimalidir.
Kripto paralar ve devlet otoriteleri arasındaki ilişki?
Kripto paraları yatırım ve kullanım eksenin belirli kurallarla kisvelenmiş halde bazı ülkeler kullanıma izin vermektedir. Türkiye’de ise durum; Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik ve Sermaye Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun istisna olmak üzere, kripto paraları tanımlayan ve/veya hukuki statülerini tanımlayan herhangi bir düzenleme yapılm
Türk otoritesi ve hukukuyla ilişkisi?
En son düzenleme olan Sermaye Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, kripto varlıkların platformlar nezdindeki alım-satım faaliyetlerini düzenlemeyi amaçlamaktadır. Kripto varlık sağlayıcıların SPK’den izin alması zorunluluğunu getirmiştir.
Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik’te yer alan 3. madde ile ülkemizde hukuki anlamda ilk kez kripto varlıkların tanımına yer verilmiş ve Kripto Para; ‘Bu Yönetmeliğin uygulanmasında kripto varlık, dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak sanal olarak oluşturulup dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan, ancak itibari para, kaydi para, elektronik para, ödeme aracı, menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracı olarak nitelendirilmeyen gayri maddi varlıkları ifade eder.’ şeklinde tanımlanmıştır.
Bununla birlikte Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (“BDDK”), 25.11.2013 tarihinde yapmış lduğu basın açıklamasında dünyanın en ünlü ve popüler kripto para birimlerinden olan Bitcoin’in elektronik para kavramına dahil olmadığı, bu nedenle 6493 sayılı “Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun” hükümlerinin Bitcoin hakkında uygulanamayacağını ifade etmiştir.
Kripto paranın tanımı ve kisvesi?
Kripto paranın tanımını karşılayabilecek bazı kavramları inceleyerek aklıdaki soru işaretlerinin giderimi daha kolay gelecektir.
Para; mal ve hizmet veya borçların geri ödenmesi durumunda bireyler ve işletmeler tarafından kullanılan ve ticari hayatta genel kabul görmüş varlıklar şeklindedir.
Eşya; maddi mallar üzerinden tanımlanmıştır. Gayri maddi varlıkların eşya olarak nitelenmesi mümkün değildir. Hukuk düzenince eşya olarak kabul edilmesinde, onun yalnız fiziki yapısı değil, aynı zamanda ekonomik işlevi, ahlaki görüşler, iş hayatındaki anlayış ve düşünceler etkilidir. Tanımlardan hareketle eşya kavramının unsurları cismanilik, sınırlarının belirli olması, üzerinde hakimiyet kurulabilen ve kişi dışılık olarak sayılabilir.
Tüm bu tanımlar ve hukuki düzenlemeler birlikte değerlendirilidiğinde Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmeliğin 3/I maddesine de dayanarak gayri maddi varlıklar olarak tanımlanan ve karşılaştırmalı hukukta “digital asset” veyahut “intangible asset” olarak nitelendirilen kripto paraların gayri maddi malvarlıkları / dijital malvarlıkları olarak tanımlanabilmektedir.
Geleneksel para kavramının dışına çıkan kripto para her geçen gün daha fazla kullanıcıya ulaşmakta ve işlem görmektedir. “Fiat Money (İtibari Para)” niteliğinde olmaması, hukuki altyapı eksikliğinin mevcut olmasından ve benzeri sebeplerden ötürü devlet otoriteleriyle entegrasyonun düzenlenmesi gerekmektedir.