1. Tarafların Tanımlanması
Lisans Veren (Lisansör): Lisans veren genellikle marka sahibi olmakla birlikte sözleşmede alt lisans verilmesine izin verilmiş olması halinde lisans alanın, lisans veren sıfatına haiz olduğu haller de karşımıza çıkar. Lisans verenin lisans sözleşmesi kapsamında en temel yükümlülüğü, marka üzerindeki hakkın lisans alan tarafından kullanılmasını sağlamak ve lisans alan tarafından üretilen malın veya sunulan hizmetin kalitesini garanti edecek önlemleri almaktır.
Lisans Alan (Lisansiyer): Markayı kullanma hakkını elde eden kişi veya kuruluş. Lisans alan ise bir veya birden fazla gerçek (kişisel lisans) ya da tüzel kişi (işletme lisansı) olabilir. Lisans alanın marka lisans sözleşmesi kapsamında en temel yükümlülüğü bir bedel kararlaştırıldı ise bu bedeli lisans verene ödemektir. Lisans alan SMK’nın 29-ç maddesi uyarınca lisans yoluyla verilmiş hakkını izinsiz olarak genişletemez veya bu hakları üçüncü kişilere devredemez. Aksi halde lisans alanın bu kullanımı marka hakkına tecavüz sayılır.
2. Lisansın Kapsamı
Marka Tanımı: Kullanılacak marka ve ilgili marka tescil numaraları açıkça belirtilmelidir.
Kapsam: Lisans veren lisansı markanın tescilli olduğu tüm mal ve hizmetler üzerinde tanıyabileceği gibi lisans hakkının üzerinde sınıfsal şekilde sınırlandırma yapılması ve lisansın yalnızca belli mal ve hizmetler için verilmesi mümkündür. Kısmi lisans sözleşmelerinde dikkat edilmesi gereken husus, markanın lisans alan tarafından sözleşmede kararlaştırılan mal ve hizmetler dışındaki mal ve hizmetler üzerinde kullanılması halinde tanınmış olan lisans hakkı izinsiz genişletilmiş olacağıdır. Kullanım hakkına kapsamında lisans sözleşmesi ile üretim, satış, dağıtım yapılması gibi yetkiler de devredilir. Bu doğrultuda marka hakkı sahibinin lisans sözleşmesinde yetkileri sınırlandırması ve yalnızca bazı yetkiler için lisans vermesi de bir başka olasılıktır.
Coğrafi Bölge: Lisansın hangi ürün veya hizmetler için ve hangi coğrafi bölgede geçerli olduğu belirtilmelidir. Uygulamada lisansın genellikle tüm Türkiye’yi kapsayacak şekilde verildiği görülür. Ancak sözleşmede kararlaştırılması halinde lisans yalnızca belli coğrafi bölgeler için de verilebilir. Bu halde lisans alan ancak sözleşmede belirlenen bölgelerde markayı kullanma hakkına sahip olur.
3. Lisans Türü
İnhisari Lisans: Yalnızca lisans alanın markayı kullanabildiği, lisans verenin aynı markaya ilişkin bir üçüncü kişiye lisans hakkı veremediği lisans türüdür. Bu tür kapsamında lisans verenin sözleşmede hakkını açıkça saklı tutmadı ise kendisi de söz konuyu markayı kullanamaz.
İnhisari Olmayan Lisans: Lisans verenin hem markayı kendi kullanma hakkının hem de üçüncü kişilere lisans verme hakkının saklı olduğu lisans türüdür. Mevzuatta taraflar arasında açıkça kararlaştırılmamış olması halinde verilen lisansın inhisari olmadığı kabul edilir.
Sınırlı (Sole) Lisans: Lisansörün kendisinin de markayı kullanabileceği, ancak başka lisansiyerlere hak vermeyeceği durum.
4. Lisansın Üçüncü Kişilere Karşı Korunması
SMK uyarınca inhisari lisans sahibi, marka hakkına bir tecavüz olması durumunda lisans verenin SMK uyarınca açabileceği davaları kendi adına açma hakkına sahiptir. Ancak inhisari lisans sahibinin dava açması ona kanunen tanınmış bir hak olup bir zorunluluk ya da görev olmadığından, dava açmaması halinde bir sorumluluğu doğmaz.
SMK’nın 158/2. maddesi uyarınca inhisari olmayan lisans alan ise marka hakkına tecavüz halinde öncelikle yapacağı bir bildirim ile dava açılmasını lisans verenden istemekle yükümlüdür. Lisans alanın talebine rağmen lisans veren bu talebi kabul etmez veya üç ay içerisinde dava açmaz ise, lisans alan kendi adına dava açabilecektir. Ancak ciddi bir zarar tehlikesinin varlığı halinde lisans alan üç aylık süre geçmeden de mahkemeden ihtiyati tedbir talebinde bulunabilecektir.
İnhisari veya inhisari olmayan lisans sahiplerinin ise TÜRKPATENT nezdinde aynı veya benzer marka başvurusu olması halinde itiraz hakkı bulunmamaktadır.
5. Alt Lisans Verilmesi
SMK’nın 24/3. maddesi “Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa lisans sahipleri, lisanstan doğan haklarını üçüncü kişilere devredemez veya alt lisans veremez.” diyerek alt lisans verilmesini taraflarca sözleşmede kararlaştırılması koşuluna bağlamıştır.
Asıl lisans sözleşmesinin süresi, sınıf, yetki ve coğrafi bölge bakımından sınırları alt lisans sözleşmesinin de üst sınırlarını oluşturur.
Herhangi bir nedene dayanarak asıl lisans sözleşmesinin geçersiz olması ya da sona ermesi halinde öğretide alt lisans sözleşmesinin de kendiliğinden sona ereceği kabul edilir.
6.. Lisans Süresi
Başlangıç ve Bitiş Tarihleri: Sözleşmenin hangi tarihler arasında geçerli olacağı açıkça belirtilmelidir.
Süresiz Lisans: Belirli bir süre belirtilmemişse, süresiz olabileceği hususu netleştirilmelidir. Doktrinde, lisans sözleşmesi süresiz olarak yapıldı ise üst sınırın markanın tescil başvuru tarihinden itibaren hesaplanacak olan 10 yıllık koruma süresi olduğu görüşü bulunmakla birlikte; marka korumasının yenilebileceğinden bahisle lisans süresinin marka koruma süresiyle sınırlı olmadığı görüşü de savunulur.
7. Ücret ve Ödeme Koşulları
Lisans Bedeli: Sabit bir ücret, yıllık ücret veya satış üzerinden belirli bir yüzde gibi olabilir.
Ödeme Zamanı ve Şekli: Ödemelerin nasıl ve ne zaman yapılacağı belirtilmelidir.
Serbest Lisans: Ancak lisans alanın bir bedel ödeme taahhüdünde bulunmadığı marka lisans sözleşmeleri de bulunur. Bu tür marka lisans sözleşmeleri serbest lisans olarak da adlandırılır.
8. Kullanım Şartları
Kalite Kontrol: Lisansiyerin markayı hangi standartlarda kullanacağı ve kalite kontrol süreçleri.
Raporlama ve Denetim: Lisansiyerin markanın kullanımı hakkında lisansöre düzenli olarak rapor sunması ve denetim hakkı.
9. İhlaller ve Sona Erme
İhlaller: Taraflardan birinin sözleşme şartlarına uymaması durumunda uygulanacak yaptırımlar.
Sona Erme: Lisans sözleşmeleri sözleşmede bir süre belirlendi ise kural olarak bu sürenin dolması ile sona erecektir. Ek olarak marka hakkının, koruma süresinin dolması ve yenilenmemesi, marka başvurusunun geri çekilmesi veya marka sahibinin marka hakkından vazgeçmesi gibi nedenlerle sona ermesi durumunda da sözleşmenin dayandığı marka hakkı ortadan kalmış olacağı için lisans sözleşmesi marka hakkıyla birlikte sona erecektir. Bu nedenle SMK’nın 28. maddesi uyarınca sicile kaydedilmiş lisans sahiplerinin izni olmadıkça marka sahibi marka hakkından vazgeçemeyeceği ve marka başvurusunu geri çekemeyeceği düzenlenir. Buna ek olarak lisans sözleşmesinin sözleşme hükümleri saklı kalmak kaydı ile Borçlar Kanununun genel hükümlerine göre haklı nedenle feshi de mümkündür.
10. Gizlilik ve Rekabet Yasağı
Gizlilik: Sözleşme süresince ve sonrasında tarafların gizli bilgileri koruma yükümlülüğü.
Rekabet Yasağı: Lisansiyerin belirli bir süre boyunca lisansörün doğrudan rakibi olmaması.
11. Uyuşmazlık Çözümü
Yetkili Mahkeme ve Hukuk: Uyuşmazlık durumunda hangi mahkemelerin yetkili olacağı ve hangi hukukun uygulanacağı.
Arabuluculuk ve Tahkim: Uyuşmazlıkların çözümünde arabuluculuk veya tahkim gibi alternatif yöntemlerin kullanımı.
12. Diğer Hükümler
Değişiklikler: Sözleşmede yapılacak değişikliklerin nasıl yapılacağı.
Bildirimler: Tarafların birbirlerine yapacakları bildirimlerin nasıl ve nereye yapılacağı.